Các nhà lãnh đạo châu Âu được cho là đã thảo luận về việc bổ nhiệm một đặc phái viên tới Moscow kể từ đầu năm 2025, dường như do lo ngại rằng lợi ích của EU có thể bị gạt sang một bên nếu Mỹ và Nga vạch ra một thỏa thuận hòa bình cho Ukraine mà không có sự tham gia của họ.
Báo Politico hôm 18/5 tiết lộ, các cuộc thảo luận ở Brussels đang tập trung vào 3 ứng viên tiềm năng: Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel và cựu Thủ tướng Italy Mario Draghi.
Đáng chú ý là sự vắng mặt trong danh sách này của người đứng đầu chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas, người với tư cách là nhà ngoại giao trưởng của khối thường sẽ là một lựa chọn tự nhiên cho vai trò này. Bà Kallas đã tự đề cử mình vào vị trí này tuần trước, tuyên bố bà có thể "nhìn thấu những cái bẫy mà Nga đang giăng ra.”.
Tuy nhiên, các nhà ngoại giao EU nói với Politico rằng lập trường công khai của bà Kallas đối với Nga khiến bà ít có khả năng trở thành người đối thoại với Tổng thống Putin.
Mặc dù danh sách ứng viên đã thu hẹp còn 3 người, nhưng triển vọng đối thoại giữa Nga và châu Âu vẫn bấp bênh.
Cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel
Bà Merkel, người giữ chức Thủ tướng Đức từ năm 2005 đến 2021, có mối quan hệ lâu năm với ông Putin, nói thạo tiếng Nga.
Vào cuối năm 2021, bà từng đề xuất thành lập một khuôn khổ ngoại giao giữa EU và Nga, nhưng đề xuất này đã thất bại do không tìm được sự ủng hộ từ các thành viên khác trong khối.
Gần đây, bà Merkel đã lên tiếng bảo vệ sự ủng hộ của mình đối với dự án đường ống khí đốt Nord Stream 2. Bà chỉ trích ban lãnh đạo EU vì họ từ chối can dự với Moscow về vấn đề Ukraine.
Bà Merkel đã đàm phán các thỏa thuận Minsk năm 2014 và 2015, theo đó Kiev đồng ý trao một số quyền tự trị cho các khu vực Donetsk và Lugansk để đổi lấy một lệnh ngừng bắn với các lực lượng ly khai. Vào năm 2022, bà Merkel thừa nhận các thỏa thuận này thực chất là một "nỗ lực nhằm câu giờ cho Ukraine" để "tạo ra các lực lượng vũ trang hùng mạnh" chuẩn bị cho một cuộc xung đột lớn hơn với Nga.
Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb
Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb là một trong những quan chức có khả năng trở thành đặc phái viên châu Âu tới Nga khi ông từng nói rằng “đã đến lúc phải bắt đầu đối thoại với Nga”.
Tuy nhiên, triển vọng này cũng khá bấp bênh khi ông tiếp tục giữ lập trường tối đa hóa đối với cuộc xung đột Ukraine.
Nhà lãnh đạo Phần Lan khẳng định, hơn 20 gói viện trợ quân sự của Helsinki dành cho Kiev là nhằm "đánh bại Nga trong cuộc chiến". Ông cũng duy trì quan điểm rằng Ukraine "sẽ gia nhập NATO và EU” ngay cả khi Nga coi việc Ukraine vào NATO là “lằn ranh đỏ”.
Ông Stubb cũng đã dỡ bỏ lệnh cấm tiếp nhận vũ khí hạt nhân của NATO trên lãnh thổ nước mình, và bật đèn xanh cho Ukraine sử dụng vũ khí Phần Lan trong các cuộc tấn công tầm xa vào Nga.
Cựu Thủ tướng Italy Mario Draghi
Cựu Thủ tướng Italy Mario Draghi có lập trường về xung đột Ukraine nhìn chung phù hợp với các đối tác châu Âu khác. Politico mô tả ông Draghi là người "được kính trọng rộng rãi ở châu Âu và được xem là không quá diều hâu cũng không có cảm tình với Nga".
Trước khi từ chức vào tháng 7/2022, ông Draghi từng tuyên bố "không thể có một cuộc đối thoại thực chất với Moscow", gửi viện trợ quân sự cho Ukraine và hứa với Kiev sẽ làm "bất cứ điều gì cần thiết" để đánh bại Nga.
Ông Draghi từng là chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu từ năm 2011 đến 2019, và đã quay trở lại với các vấn đề kinh tế sau khi nhiệm kỳ Thủ tướng Italy kết thúc. Ông đang làm báo cáo viên của EU về năng lực cạnh tranh.
Mặc dù tên của ông đã được nhắc đến ở Brussels cho vị trí đặc phái viên, Politico thừa nhận "chưa có dấu hiệu công khai nào cho thấy một người tập trung vào kinh tế như ông Draghi muốn nhận vai trò này."
Nga muốn ai?
Đầu tháng này, Tổng thống Putin đã đề cập đến người tiền nhiệm của bà Merkel là ông Gerhard Schroeder, như một trung gian cho các cuộc đàm phán với EU.
Ông Schroeder từng làm thủ tướng Đức từ năm 1998 đến 2005 và đã ký duyệt dự án Nord Stream 1, dự án giúp thúc đẩy sản lượng công nghiệp và tăng trưởng kinh tế của Đức.
Là một người bạn thân của ông Putin, ông Schroeder từng làm giám đốc của tập đoàn liên doanh Nga - Đức chịu trách nhiệm cho cả 2 đường ống Nord Stream sau khi rời nhiệm sở, và phục vụ trong hội đồng quản trị của tập đoàn dầu mỏ Nga Rosneft cho đến năm 2022.
Tuy nhiên, ông Schroeder là người không thể được chấp nhận đối với Brussels cũng giống như bà Kallas đối với Moscow.
Nga duy trì lập trường rằng họ sẵn sàng đối thoại mang tính xây dựng, nhưng người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nhấn mạnh bất kỳ cuộc tranh luận nào về việc ai sẽ dẫn đầu phái đoàn châu Âu đều vô nghĩa cho đến khi "một quyết định chính trị nhằm khôi phục đối thoại" được đưa ra ở Brussels.
